سرمایههای توسعه آفرین

آیتالله العظمی محقق کابلی سرمایه نمادینانسانی ما بود.

اقتصاد دانان منابع زیر زمینی و طبیعی را سرمایه اقتصادی – بخش بزرگی از هنجارها و ارزشهای جمعی و دینی را سرمایههای اجتماعی – نیروهای ماهر و تحصیل کرده را سرمایه انسانی و بخش بزرگی از شخصیتxadهای ملی، آثار تاریخی و ارزشهای فرهنگی را سرمایه نمادین میدانند. اگر جامعهxadی بخواهد به معنای کلی و عام آن توسعه بیابد باید برای توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی، توسعه انسانی و توسعه نمادین سرمایه گذاری کند. خلاصه جامعه توسعه یافته جامعهxadی است که توانایی تولید، انباشت و نگهداری از این چهار سرمایه را بطور مستمر و پایدار دارد.

در میان این چهار نوع سرمایهxadی توسعه آفرین از مهمترین آنها سرمایه نمادین است که خلق اعتماد میکند و سبب جذب سایر سرمایهxadها میxadشود. هریک از سه سرمایهxadهاxadی اقتصادی، انسانی و اجتماعی اما قابلیت نمادین شدن دارد تجربه و مثالهای واضح آن در تاریخ جهان و در میان جوامع بشری موجود است. برج خلیفه در دبی سرمایه نمادین اقتصادی است که موجب جذب سرمایهxadهای اقتصادی از اطراف جهان شده است. سرمایهxadدارها از دورترین نقطه جهان به آنجا سفر میxadکنند تا 3000 دلار برای اقامت شبی در این برج هزینه کنند. جشن دیوالی در کشور هند سرمایه نمادین اجتماعی است مردم هند در این روز به جشن و سرور میxadپردازند مهر، محبت و شادابی خلق میxadکنند. مراجع عظام تقلید سرمایه نمادین انسانی استند که در میان جوامع اسلامی خلق اعتماد میکنند مردم داراییxadهای شان را در اختیار آنها قرار میدهند تا از طرین آنها به همنوعان شان خدمات ارایه گردد. در اجتماع بشری که سرمایه انسانی در آن به کمال نرسیده باشد سرمایهxadهای دیگر انباشت نمیxadشوند یا اگر انباشت شده باشند به سادگی در یک حادثه یا جریان اجتماعی تخریب میشوند نمونهxadهای آن در افغانستان تجربه شده است؛ سرمایهxadهای هنگفت ملی تخریب شده است کمکxadهای بزرک جهانی غارت شده یا بدون هیچ اثرگذاری مثبت هزینه و برباد شده است. علت آن فقدان سرمایه نمادین انسانی است. زیرا اگر در سرزمینی و کشوری تحولی بوجود آمده است دیگرگونی رخ داده است کلید موفقیت آن در دست سرمایهxadهای نمادین انسانی آن سرزمین بوده که وجود آنها برای مردم اعتبار بخشیده زبان و بیان شان اعتماد خلق کرده است. هند با ظهور شخصیت گاندی متحول شده، انقلاب فرهنگی و اقتصادی چین بوسیله دنگ شیائوپنگ آغاز و در فرصت کوتاه مسیر طولانی توسعه را طی کرده است، انقلاب ایران با رهبری امام خمینی سیستم نظام سیاسی چندصد ساله را تغیر داد، در پاکستان محمد علی جناح نماد وحدت ملی شد، مردم عراق را محوریت آیت الله سیستانی حیات دوباره بخشید. اینها سرمایهxadهای نمادین انسانی بودند که اعتماد به اینها سبب شکوفایی دیگر سرمایهxadهای جمعی این ملتxadها گردید.

چرا در افغانستان این سرمایهxadها انباشت نمیxadشوند؟

ما ملتی که در جو بیxadاعتمادی کامل قرار داریم و مستمر در فقدان سرمایه نمادین انسانی بسر بردهایم هر روز نسبت به روز قبل فضای عدم اعتماد و عدم اعتبار گستردهxadتر میxadشود مشکلات رو به افزایش است. در حالیکه در شرایط جنگ قرار داریم اما کسی دوست و دشمن را تعریف نمیxadتواند، در حالیکه از مزیت کثرت هنجارxadها و ارزشهای فکری، زبانی و قومی برخوردار هستیم اما فاصلهxadها در حال افزایش است، در حالیکه به لحاظ فرهنگی اکثرا وابسته به دین واحد الهی هستیم اما اخوت و همپذیری ما شدیدا آسیب پذیر است. در واقع ما ملتی که با تقبل هزینهxadهای گزاف نهxadتنها موفق به انباشت سرمایهxadهای جمعی نشدهxadایم بلکه ثروت و داراییxadهای جمعی را نیز بصورت دوامxadدار از دست دادهxadایم و نابود کردهxadایم. مشکل اساسی در این است که ما در انباشت و حفظ سرمایه نمادین انسانی خود ناتوان عمل کرده ایم و در فقدان این سرمایه مهم قرار داریم.

بنظر میxadرسد ما قبل از هر چیز برای انباشت سرمایهxadهای مان نیازمند سرمایه دیگر به نام (سرمایه فردی) هستیم. زیرا اگر افراد جامعه در فرایند توسعه فردی خود توسعه نیابند آن چهار سرمایه دیگر یا انباشت نمیxadشوند یا اگر انباشت شوند بسادگی تخریب و نابود میxadشوند. ما جامعهxadی هستیم که همواره سرمایهxadهای انسانی خود را تا مرز نمادین شدن حمایت کردهxadایم و دوباره تخریب کردهxadایم، نمونهxadهای آن فراوان وجود دارند. اگر بخواهیم سرمایهxadهای ما بصورت پایدار زخیره و محافظت شوند روی فرایند توسعه فردی خود سرمایهxadگذاری کنیم تا این ظرفیت در ما ایجاد شود که شخصیتxadهای اثرگذار در جامعه را تخریب نکنیم بلکه به نماد اعتماد و اعتبار اجتماعی تبدیل کنیم تا این کار نشود هزینهxadهای ما اثربخشی لازم را نخواهند داشت و همچنان در توسعه نیافتگی بسر خواهیم برد.

آیت الله العظمی محقق کابلی سرمایه نمادین انسانی ما بود

اکنون که ما آیتالله العظمی محقق کابلی یکی از سرمایهxadهای نمادین انسانی مهم و مورد اعتماد خود را از دست دادهxadایم بالاترین دغدغهی ما باید این باشد که چطور بتوانیم این شکاف ایجاد شده را بصورت علمی و منطقی پر کنیم، محور اعتماد و اعتبار ایجاد شود رهبری جامعه در ابعاد مختلف با عظمت و وقار لازم حفظ شود. گرچه تعریف روشن و خط سیر روشن برای انتخاب وجود دارد اما بنظر میxadرسد نیازمند دقت لازم و سعی دقیقxadتر در خود هستیم تا آن محور اعتماد کامل و قوی بوجود بیاید که در ابعاد مختلف برای حفظ صلابت و سلامت جامعه اثرگزاری مستقیم داشته باشد زبان، بیان، حرکات و سکوناتش الگوی زندگی مردم در بخشهای انسانی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی در سطح ملی و بینxadالمللی باشد. چنین محوریتی با تبلیغات و میراثی ساختن نهادها و سرمایهxadها خلق نمیxadشود بلکه با حمایت مردم که منشا شناخت دقیق باشد بصورت موثر و پایدار به میان آمدنی خواهد بود.

محمد اسحاق مطهری
26/3/1398